Voor telers die vooruit kijken

24 uur per dag CO2 doseren bij phalaenopsis heeft geen zin

Concrete handvatten voor betere, meer duurzame teelt
523 0
24 uur per dag CO2 doseren bij phalaenopsis heeft geen zin

Bijna elke phalaenopsisteler doseert CO2. Plantfysiologische informatie over de daadwerkelijke benutting daarvan, ontbreekt echter. Reden genoeg om na paprika het programma ‘Zuiniger met CO2 bij gelijkblijvende of hogere productie’ toe te spitsen op phalaenopsis. September 2016 kwam het rapport uit. De voor telers belangrijkste uitkomst? Doseren heeft wel nut, maar niet overdag in de 9 à 10 uur dat de huidmondjes dicht zitten.

Met hulp van Kas als Energiebron startten telersvereniging TTO (Tuinbouw Techniek Ontwikkeling) en Plant Lighting onder leiding van Inno-Agro onderzoek naar CO2-benutting van phalaenopsis bij Demokwekerij Westland.
Innovatiemakelaar Stefan Persoon: “Dit is nou typisch zo’n onderzoek dat voortkomt uit een praktijkvraag. In dit geval eentje van glastuinbouwondernemer Raymond van der Knaap. Met het oog op toekomstig gebruik van aardwarmte wilde hij weten op welke momenten het gewas efficiënt met CO2 omgaat. Bij phalaenopsis is daar nog weinig over bekend.”

CAM-fotosynthese

Natuurlijk, phalaenopsis heeft een heel andere fysiologie dan de meeste andere tuinbouwgewassen. Het zijn epifyten met een aangepaste fotosynthese net als cactussen, zogenaamde CAM-planten. Dat zijn planten die helemaal zijn afgestemd op het overleven in periodes met droogtestress. Om verdamping tot een minimum te beperken blijven de huidmondjes daarom overdag gesloten. ’s Nachts gaan de huidmondjes wel open en neemt het gewas CO2 op. De plant slaat het op in de vorm van malaat. Pas de volgende dag komt het weer vrij uit dit malaat en wordt het onder invloed van licht verwerkt tot suikers.
Het beleid van de meeste phalaenopsistelers baseert zich op deze ‘beperkte’ informatie. Met als gevolg dat iedere teler zijn strategie vooral naar eigen inzicht inricht. Dat moet en kan beter. Zeker gezien de behoefte om in de toekomst duurzamer met de ‘grondstof’ om te gaan. Erwin van Vliet van Levoplant vult aan: “CO2 is duur. Als teler wil je het daarom zo effectief mogelijk inzetten. Nu doseer je het vooral op gevoel en ervaring, dat blijft toch gokken. Harde onderzoeksdata zijn daarom zeker gewenst.” Van Vliet maakte het onderzoek van dichtbij mee. Samen met Maurice van der Hoorn (Van der Hoorn Orchideeën), Henri Butterman (Piko Plant) en Raymond van der Knaap (Opti-Flor) vormde hij de begeleidingscommissie vanuit de Gewascoöperatie Potorchidee en liep de proeven tweewekelijks na.

Onderzoeksvragen

De nadruk van het phalaenopsis-onderzoek ligt op de plantfysiologische onderbouwing van de dosering. Het projectteam stelde vier onderzoeksvragen op. Verhoogt doseren in de nacht de snelheid waarmee het blad CO2 opneemt? Is een hogere opnamesnelheid in de nacht zinvol of is de opslagcapaciteit voor malaat de beperkende factor? Geeft verhoging van de opname-snelheid van CO2 meer directe ‘gewone’ C3-fotosynthese? Is het doseren zinvol als overdag de huidmondjes dicht zitten?
Om de antwoorden te vinden, werden phalaenopsisplanten (cultivar Sacramento) vanaf ongeveer 15 weken oud opgekweekt, gekoeld en afgekweekt onder verschillende CO2-regimes in de zes speciale cabines van Demokwekerij Westland. De teelt verliep van week 47 (2015) tot week 29 (2016). De daglengte was 15 uur. Door in op- en afkweek fotosynthese te meten, konden de eerste drie onderzoeksvragen worden beantwoord. Aan het einde van deze fase is een oogstanalyse uitgevoerd, inclusief beoordeling bloemtakken. Hiermee kon de vierde onderzoeksvraag worden beantwoord.

Lange nacht

De phalaenopsisplanten ondergingen drie behandelingen. Eén groep kreeg dag en nacht 400 ppm CO2 gedoseerd, de tweede groep 800 ppm en de laatste groep werd blootgesteld aan een
wisselbehandeling: 400 ppm overdag en 800 ppm gedurende de nacht.
Sander Hogewoning van Plant Lighting benadrukt dat de termen overdag en ’s nachts in het kader van dit onderzoek niet naar licht en donker verwijzen, maar naar de periodes dat de huidmondjes open of gesloten zijn. “Want dat blijkt absoluut bepalend voor de opname. Wanneer de huidmondjes dicht zijn, kun je doseren wat je wilt, maar dat doe je dan ‘voor de kraaien’. Daarmee geef ik gelijk het negatieve antwoord op de vierde onderzoeksvraag. Net zoals bij een tomatengewas ’s nachts CO2-dosering geen nut heeft, zo heeft het evenmin zin bij phalaenopsis als overdag de huidmondjes gesloten zijn. Echter, opvallend zijn de periodes licht naar donker en donker naar licht (eerste uren in de ochtend en in de namiddag). Gedurende die overgangen wordt wel CO2 opgenomen en vindt er in de opkweek ook kortstondig C3-fotosynthese plaats. Totaal is de plant dus zo’n 14 à 15 uur bezig met de opname. Gedurende die periode is dosering zinvol. De overige 9 uur niet.”

Meer CO2, meer groei

Hogewoning voerde in het eigen onderzoekslab in Bunnik fotosynthesemetingen uit op de phalaenopsisplanten uit de cabines. Daartoe testte hij bladeren op CO2-opname en lichtbenutting (ETR). “We zien een duidelijk verschil tussen de 400 ppm en 800 ppm groep. Bij 800 ppm vindt 25% tot 30% meer opname per etmaal plaats. Onderzoeksvragen nummer 1 en 2 kunnen we dan ook met een volmondig ‘ja’ beantwoorden. Een hogere dosering verhoogt de opname per etmaal van het blad. En meer netto opname betekent meer aanmaak van assimilaten. Na de afkweek zijn deze planten dan ook beduidend zwaarder. We tellen meer zijtakken en meer knoppen per zijtak. Ook het wortelgewicht ligt hoger. Ook kunnen we concluderen dat de capaciteit van het malaat niet een beperkende factor is. Een blad ontwikkeld bij 400 ppm, blijkt bij 800 ppm dosering in staat de hoeveelheid opgeslagen CO2 te vergroten zonder de structuur van de plant aan te passen. Het ‘vol=vol-principe’ gaat hier dus niet op.”
Minder interessant voor telers, maar wel boeiend voor de plantfysiologen, is het antwoord op de derde onderzoeksvraag. Een hogere CO2-dosering geeft in de opkweek meer directe C3-fotosynthese in de middag, maar het effect is beperkt. Het aandeel directe C3-fotosynthese ten opzichte van de totale opname per etmaal is slechts ± 6%. In de afkweek is geen directe C3-fotosynthese gemeten.

Fysiologische verrassing

De metingen hadden nog een fysiologische verrassing in petto voor de onderzoekers. Hogewoning: “Wat blijkt, bij een hogere dosering zijn de huidmondjes meer gesloten. Ergens moet een omslagpunt liggen, een moment dat de hoeveelheid ppm resulteert in te dichte huidmondjes. Hoeveel kun je maximaal doseren en wanneer is de efficiëntie het grootst? Mooie vraagstukken voor een eventueel vervolgonderzoek.”
Erwin van Vliet zou verder ook graag eventuele fluctuaties in CO2-gift tijdens de teelt onderzocht zien. “Nu werd bij elke plantgroep tijdens de opkweek, koelfase en afkweek 1 lijn aangehouden. Maar misschien verschillen de plantbehoeftes wel gedurende die perioden.” Met de onderzoekresultaten die er nu liggen gaat de teler van Levoplant dit jaar nog aan de slag. “Voorheen doseerden we gewoon 24 uur, waarbij we stuurden op tijdstip in plaats van op de plantvraag. Nu wil ik overdag wat verder terugzakken. Pas als de plant daarom vraagt, gaan we weer opbouwen. Dat startmoment ligt zo’n 10 tot 11 uur nadat het licht aan gaat. Deze vernieuwde inzichten geven ons concrete handvatten om de phalaenopsisteelt te verbeteren.”
Het project ‘Zuiniger met CO2 bij gelijkblijvende of hogere productie: phalaenopsis’ is voor 90% gefinancierd door Kas als Energiebron en met 10% private bijdragen vanuit de Gewascoöperatie Potorchidee en TTO.

Samenvatting

Conclusies van onderzoek naar CO2-benutting van phalaenopsis bieden bedrijven concrete handvatten voor een betere en meer duurzame teelt. Phalaenopsis maakt gebruik van CAM-fotosynthese. Doseren in de nacht verhoogt de assimilatie, bloeirijkheid en het plantgewicht bij phalaenopsis. Overdag doseren is alleen zinvol in de vroege ochtenduren en in de namiddag, maar niet tijdens de uren daartussen wanneer de huidmondjes dicht zitten.

Tekst: Jojanneke Rodenburg. Foto's: Studio G.J. Vlekke en Jos Bezemer.

Geef commentaar

Uw e-mail adres wordt niet gepubliceerd