Voor telers die vooruit kijken

Andere benadering van het klimaat doet piekverbruik afnemen

Inzichten klimaatregeling en energiebesparing veranderen
183 0
Andere benadering van het klimaat doet piekverbruik afnemen

De luchtramen hoeven niet permanent dicht te liggen als je energie wilt besparen. Planten kunnen heel efficiënt met energie omgaan als je ze beter leert begrijpen. Het praktijkonderzoek in Bleiswijk richt zich steeds meer op optimale groeiomstandigheden, die ook nog eens de zo gewenste energiebesparing opleveren. Maar pas je één element in een bestaande strategie aan, dan verandert alles mee.

De gesloten kas van Themato passeert nog regelmatig de revue in discussies over klimaatregeling en energiebesparing. De kas, die vlak na de eeuwwisseling werd ingericht, is een ijkpunt geworden. Voor maximale warmteoogst moesten de ramen altijd gesloten blijven. Daarvoor was een koelvermogen van ongeveer 600 watt per m2 per uur nodig. In januari 2006 meldden de telers van Themato dat zij in paprika een meerproductie behaalden van 20% bij 35% energiebesparing. Inmiddels zijn dergelijke resultaten ook op andere manieren bereikt.

Lisanne Helmus-Schuddebeurs en Rick van der Burg leggen uit hoe klimaat- en energiebesparingsonderzoek, veelal gefinancierd vanuit Kas als Energiebron, vandaag de dag wordt aangevlogen. Bij het Delphy Improvement Centre is een deel van de afdelingen ook ingericht met koeling of beter gezegd actieve ontvochtiging, waarbij de vermogens liggen rond de 40-50 watt per m2 per uur. Er zijn namelijk veel verschillende manieren om het piekverbruik zowel in energie intensieve gewassen als in relatief koude teelten naar beneden te brengen.

Altijd schermen

“Of we nu onderzoek doen naar belichte of onbelichte teelten, iedere afdeling is standaard voorzien van twee schermen”, legt Helmus uit. In belichte teelten gebruiken we een lichtuitstootscherm in combinatie met een energiescherm, in onbelichte teelten twee energieschermen. Soms voegen we een derde scherm toe. Dat kan een diffuus scherm zijn om te veel zonlicht weg te schermen.” Voor sommige teelten is dat nog een ‘ver van mijn bed show’, waar vaak met één scherm of soms zelf geen scherm wordt gewerkt.

Het goed toepassen van de schermen is vaak nog een zoektocht, weet de onderzoekster. “Het is een afweging tussen toelaten van licht, klimaat en warmtebalans. En soms moeten ze gewoon open, zoals bij tomaat waar onvoldoende buitenlicht in combinatie met (LED) belichting ervoor zorgt dat de hommels niet goed bestuiven.

“De discussies over klimaatregeling zijn veranderd. We praten nu over de warmtebalans gedurende het etmaal en zoeken daarbij naar de meest efficiënte energie-input. Daarbij stellen we de plant centraal”, vult van der Burg aan.

Loslaten minimumbuis

Was in het verleden het gebruik van de minimumbuis een vaststaand feit, inmiddels is dat principe losgelaten. De proefnemers gebruiken de buiswarmte alleen als dat echt nodig is. De minimumbuis is onlosmakelijk verbonden met vochtbeheersing, maar met de huidige kennis en technieken is deze manier van warmte-input niet meer nodig.

In meerdere afdelingen is apparatuur aanwezig om de kaslucht actief te sturen. In de afdelingen met rozen en chrysanten wordt bijvoorbeeld gebruik gemaakt van OPAC (Ovalen Pijp Air Conditioner) warmtewisselaars en bij tomaten en komkommers is een Actief Ventilatie Systeem (AVS) met luchtslurven geïnstalleerd. Met deze systemen proberen de onderzoekers het klimaat ‘actief’ te houden zonder inzet van buiswarmte. Deze systemen winnen warmte terug en verlagen het energieverbruik, omdat de schermen beter gesloten kunnen blijven met behoud van het gewenste klimaat.

Pieken wegnemen

Eenvoudig is de energiebesparing niet. “Dergelijke systemen roepen nog veel vragen op”, legt Helmus uit. “Ze houden de kaslucht in beweging, maar we weten nog niet precies welke impact dat heeft op de gewasgroei.” Zowel in het onderzoek naar chrysant als tomaat treden bepaalde gewasreacties op, die misschien iets te maken hebben met luchtbeweging. “Krijgen we hier meer grip op, dan hebben we een stuurmiddel in handen om het microklimaat te beïnvloeden. Het lijkt erop dat gewassen meer generatief reageren. Soms is dat gewenst, soms niet. Wanneer we deze techniek eenmaal beheersen biedt dit mogelijkheden om te sturen.”

In de zwaar belichte teelten ligt de uitdaging in het terugdringen van de warmteoverschotten. In de onbelichte teelten vraagt het piekverbruik extra aandacht. De aardbeienteelt staat bijvoorbeeld bekend als een relatief energiearme teelt, maar het totale verbruik ligt nog steeds op 20 m3 gas per m2 per jaar. Juist in de winter zitten er flinke pieken in het gasverbruik, ook binnen het etmaal. Met behulp van energieschermen en een vlakker temperatuurregime passen de onderzoekers Het Nieuwe Telen (HNT) bij dit gewas toe.

45% energiebesparing

HNT bij Zamioculcas heeft al verrassende resultaten opgeleverd. In een afdeling met dubbele energieschermen, verneveling en luchtbeweging met Nivolatoren is het gelukt om 45% op energie te besparen, waarbij de teelt met vier weken is versneld. Van der Burg: “We kunnen bij gewassen waarbij nog relatief weinig onderzoek is gedaan grote stappen maken, door vanaf het begin een goed plan van aanpak te kiezen.”

Kritisch kijken naar het inrichten van de etmaaltemperatuur krijgt bijvoorbeeld ook aandacht in het onderzoek bij tomaat. Daar wordt geëxperimenteerd met een relatief klein verschil tussen dag- en nachttemperatuur in combinatie met ontvochtigen.

Nog veel kansen

Kijkend naar de toekomst denken de proefnemers dat er nog veel kansen liggen om het klimaat aan te sturen en de teelten verder te optimaliseren. Energiebesparing lijkt daarbij eerder een logisch gevolg dan een uitgangspunt. De opkomst van sensoren zorgt er bijvoorbeeld voor dat telers meer op zoek gaan naar achterliggende oorzaken van plantreacties en daardoor gerichter gaan sturen.

Van der Burg: “Ook het lichtspectrum gaat een rol spelen. Door gebruik van de juiste lichtkleuren zal het straks mogelijk zijn om de klimaatstrategie zo aan te passen dat gewassen ook goed groeien met minder warmte-input.”

“Basale kennis over plantengroei is daarvoor nodig. Nog steeds hebben we beperkte kennis over de interactie tussen kasklimaat en verdamping van de plant en de gevolgen die dat heeft op de groei. De watergift moet zijn afgestemd op het klimaatregime, zodat alle voedingselementen op de juiste plaats in de plant komen”, voegt Helmus toe. “Steeds als je één element aanpast in een bestaande strategie, verandert alles mee. Daarom zijn demonstratieproeven belangrijk om de verzamelde kennis samen met de praktijk te ontwikkelen en te delen. De grote variatie in gewassen zorgt ervoor dat we die kennis verdiepen. Wat je bij het ene gewas leert kun je weer bij het andere gewas toepassen.”

Samenvatting

Piekverbruik in energie speelt niet alleen in gewassen die veel warmte vragen, maar tevens bij energie extensieve teelten. Juist het afvlakken van pieken door schermen en ontvochtigen brengt fossielvrij telen dichterbij. Het onderzoek verschuift van hoge energiebesparingsdoelstellingen naar klimaatregimes waarbij planten optimaal groeien. Juist die aanpak levert energiebesparing op.

Tekst en beeld: Pieternel van Velden.


Klimaatneutraal telen centraal tijdens Energiek Event

Wat is het antwoord van de glastuinbouwsector op het klimaatakkoord? Kan de sector eigenlijk wel klimaatneutraal worden en wat is daarvoor nodig?

Die vragen staan centraal tijdens het plenaire deel van het Energiek Event op 21 april 2019 in Bleiswijk. Deelnemers kunnen interactieve workshops volgen over verschillende onderwerpen, zoals (LED) belichting, CO2-voorziening en Het Nieuwe Telen. Het programma biedt ruimte voor een bezoek aan de lopende proeven bij Delphy Improvement Centre en Wageningen University & Research.

Het definitieve programma is te vinden op de websites van Kas als Energiebron en Glastuinbouw Nederland. De inschrijving is op 20 maart gestart. De organisatie is in handen van WUR, Delphy, Glastuinbouw Nederland en het Ministerie van LNV.


Geef commentaar

Uw e-mail adres wordt niet gepubliceerd