Voor telers die vooruit kijken

‘Met nieuw substraatsysteem en voeding op maat gewasgroei sturen’

Totaalconcept HNT in belichte tomatenteelt
485 0
‘Met nieuw substraatsysteem en voeding op maat gewasgroei sturen’

Het Nieuwe Telen bij tomaat, maar dan weer een stapje verder. Zo mag je de jongste proefopzet in Bleiswijk wel noemen. Het is razend interessant wat er het komend belichtingsseizoen gaat gebeuren in deze grove trostomatenteelt, alleen al om het nieuwe substraatsysteem en de watergeefstrategie die op het programma staan. Met ‘ultra low haze’ glas, hybride belichting, maximale isolatie en actief ontvochtigen moeten de tomatenplanten wel helemaal in hun nopjes zijn.

“Geweldig en interessant project”, zo noemt onderzoeker Lisanne Helmus-Schuddebeurs van het Delhpy Improvement Centre in Bleiswijk de nieuwe proef die bij tomaat van start is gegaan. Afgelopen maanden is een afdeling van het onderzoekscentrum volledig op de schop gegaan. Zo heeft het dek nieuw glas gekregen, een glassoort met dubbele AR-coating en ultra low haze, en is de afdeling voorzien van drie klimaatschermen; een energiescherm, een diffuus scherm en een lichtuitstootscherm.

Hybride belichting

Het project heeft de titel ‘Totaalconcept HNT (Het Nieuwe Telen), toegepast in de belichte tomatenteelt’, meegekregen. In de wandelgangen noemt iedereen het kortweg ‘Tomaat fossielvrij’. Dit laatste is een wens en doelstelling voor de toekomst, die veeleer een gevolg is van een verdere optimalisatie van deze belichte teelt dan puur besparen op energieverbruik, vinden de initiatiefnemers. Om dit goed in praktijk te brengen, is een totaalconcept met integrale aanpak nodig dat rekening houdt met alle balansen en waar gewasmonitoring een centrale plaats inneemt.

De belichtingsinstallatie die is aangelegd bestaat uit 110 µmol/m2/s SON-T-lampen, 50 µmol/m2/s LED-toplicht, aangevuld met 65 µmol/m2/s tussenlicht. De nieuwe teelt staat inmiddels al volop te groeien. Op 11 augustus is Merlice geplant, met Maxifort als onderstam, 2,5 planten per m2, waarbij al direct een extra kop is aangehouden en het aantal koppen daarmee op 3,1 per m2 kwam.

Warmteterugwinning

In de winter produceert een belichte tomatenteelt veel vocht en warmte. Deze latente energie ontsnapt gewoonlijk door schermkieren en ventilatie naar de omgeving. Volgens berekeningen is het mogelijk om met een combinatie van een actief ontvochtigingssysteem en een warmtepomp energie te ‘oogsten’. Die is bijna voldoende om de warmtebehoefte van het gewas in de winter op te vangen.

Hiervoor is in de afdeling een AVS (Actief Ventilatie Systeem) geïnstalleerd, dat actief gedroogde kaslucht via slurven door de kas laat circuleren. De schermen kunnen hierdoor vaker worden gesloten, de raamstand zal kleiner zijn en CO2 zal daardoor beter in de kas blijven. Onder de gesloten schermen zal de minimumbuis minimaal worden gebruikt.

Het ‘fossielvrije karakter’ van de proef komt tot uitdrukking in de manier waarop het klimaat wordt aangestuurd en de terugwinning van latente warmte en warmteoverschotten uit de belichting. De verwarming kan hierdoor op efficiënte wijze op groene stroom worden gebaseerd. Zo kan deze teelt groeien naar een klimaatneutraal systeem.

Teeltsysteem in box

Wie de afdeling binnenwandelt ziet direct dat het teeltsysteem heel anders is ingericht dan gebruikelijk. Op de metalen teeltgoten staan kunststof boxen met een houtvezelmat die Saint-Gobain Cultilene heeft ontwikkeld. Onderzoeker Jan-Willem Spaargaren van het bedrijf legt uit hoe het werkt.

“We hebben al een aantal jaren onderzoek gedaan naar een gesloten substraatsysteem dat meer controle geeft over de water- en plantbalans. Daar is deze box in combinatie met houtvezels uitgekomen. In tegenstelling tot steenwol houdt dit substraat minder water vast. Houtvezels hebben een lager poriënvolume dan steenwol. De combinatie van box en substraat geeft een snelle sturing van EC, pH en temperatuur.”

Composteerbaar

Een groot voordeel van de vezels is dat ze in de toekomst composteerbaar zijn en dus binnen een duurzame teelt passen, vertelt Spaargaren. De box bevat één houtvezelmat waar twee planten (in steenwolpot) op kunnen staan en heeft onderin een profiel, waardoor de mat los van de ondergrond ligt. De wortelzone is in feite gesplitst in een water- en zuurstofbuffer.

Onderin de box zit een rond filter, waar de wortels niet door kunnen groeien. Zo kunnen de wortels niet in de drainwaterafvoer terecht komen en verstoppingen veroorzaken. Op de box zit een deksel met beluchtingsgaatjes. Het deksel voorkomt extra verdamping en de gaatjes zorgen voor de aanvoer van lucht. “In dit snelle gesloten systeem krijgt algengroei minder kans, waardoor ook de ziektedruk afneemt. Onder invloed van micro-organismen breken de houtvezels af en komt CO2 vrij. Samen met zuurstof ontstaat dan een gunstig microklimaat voor de wortels”, vervolgt hij. Nog niet eerder is deze box uitgetest op praktijkschaal bij tomaat, wel bij komkommer.

Waterbalans

Er is in deze proef veel aandacht voor de waterbalans, want dit is een belangrijk element van HNT. Dit gebeurt door het reguleren van de verdamping via het klimaat én het zorgvuldig afstemmen van de watergift en de samenstelling van het voedingswater.

Ruud Kaarsemaker, projectleider bij Groen Agro Control, zal zich richten op dit deel van de proef. “Binnen HNT is tot nu toe nog maar weinig aandacht besteed aan de voeding”, legt hij uit. “Bij een hogere RV als gevolg van deze teeltmethode is de totale opname van water en voeding lager, waardoor de opname van bepaalde voedingselementen minder is. De calciumopname komt dan bijvoorbeeld in het gedrang. Dat willen we oplossen met een hogere EC. Bij een hogere EC kan de plant nog steeds voedingselementen opnemen.” (zie ook Onder Glas mei 2018, pagina 23 t/m 25)

Wekelijks wordt de opname van elementen geanalyseerd, waarop de proefnemers de voedingsoplossing aanpassen. “We berekenen wat de plant werkelijk nodig heeft en anticiperen daarop.”

Snel schakelen

Kaarsemaker wijst ook op onderzoek, waaruit duidelijk werd dat minder gewasvolume meer vruchtopbrengst geeft. Een LAI (Leaf Area Index) van 2,5 in de winter is volgens hem voldoende. Deze streefwaarde kun je bereiken met bladplukken of door te sturen op nitraat in de voedingsoplossing. Het laatste levert kleinere bladeren op, die ook minder verdampen.

Met het nieuwe substraatsysteem heeft de proefleiding een instrument in handen om snel te schakelen met watergift en EC, omdat het substraat een lagere waterbuffer heeft. Zo willen zij inspelen op de weersomstandigheden en bijvoorbeeld niet te nat de nacht ingaan.

Hoe alle puzzelstukjes in elkaar vallen, gaat de komende maanden duidelijk worden. De proefleiding heeft er in ieder geval flink de tanden in gezet. Helmus: “In deze proef komen veel elementen uit eerder onderzoek bij elkaar. We spiegelen de resultaten met die van praktijkbedrijven en er zitten enkele tomatentelers in de begeleidingscommissie.”

Dit gezamenlijke project van Delphy, Groen Agro Control en Wageningen University & Research komt tot stand met een bijdrage van Kas als Energiebron. De participanten zijn Saint-Gobain Cultilene, Hortilux, Hoogendoorn Growth Management, Svensson en Wireless Value.

Samenvatting

De teelt van de belichte trostomatenteelt binnen de proef ‘Totaalconcept HNT’ is in augustus van start gegaan. Behalve een aantal aanpassingen aan de kas valt vooral het nieuwe substraatsysteem op. Dit ‘snelle’ substraat in boxen, in combinatie met nauwkeurig sturen op EC en voedingselementen moet een gewas opleveren dat minder verdampt. Een combinatie van intensief schermen en ontvochtigen van kaslucht moet het energieverbruik verlagen.

Tekst en beeld: Pieternel van Velden.

Geef commentaar

Uw e-mail adres wordt niet gepubliceerd