Voor telers die vooruit kijken

Scherp toekomstbeeld leidend bij succesvolle bedrijfsoverdracht

Stap voor stap transitie naar toekomstbestendige onderneming
82 0
Scherp toekomstbeeld leidend bij succesvolle bedrijfsoverdracht

In de glastuinbouw zijn nog veel familiebedrijven actief. Die structuur geeft bedrijfsoverdracht vaak een bijzondere lading. Natuurlijk is het proces emotioneel, maar dat mag de uitkomst nooit in de weg staan. En die uitkomst is niet de overdracht zelf. De overdracht is ‘slechts’ een middel om het bedrijfsdoel te bereiken. Dan is het belangrijk om te weten of je bedrijfsmodel wel toekomstbestendig is. Joost en Freek Jansen namen het bedrijf over van hun vader en werkten samen met adviseurs ruim vier jaar aan het scherpstellen van hun missie en visie.

In 2011 stond Loek Jansen voor de keus: stoppen of op een nieuwe locatie starten. Hij had een mooi bedrijf in ficussen en kuipplanten opgebouwd, maar moest voor de nieuwe ontsluitingsweg van Kwintsheul naar de bloemenroute gedwongen verkassen. Het harde keuzemoment van hun vader gaf bij Joost en Freek de doorslag. Joost: “Alhoewel we nooit echt serieus hadden overwogen in het bedrijf te stappen, was de sector zeker zijn charmes blijven houden. Het is een interessante markt en mooi vak. Dus ja, in 2011 was het tijd voor het gesprek dat we al die jaren hadden uitgesteld.”

Onafhankelijke sparringpartner

De broers grepen de mogelijkheid met beide handen aan en ook vader was blij verrast. Het bedrijf kocht een vier jaar oude paprikakwekerij aan de Hooghe Beer in Kwintsheul en groeide daarmee direct van 2,5 naar 4,5 ha. In 2017 vond de bedrijfsoverdracht plaats en volgend jaar maart presenteren de verse eigenaren een nieuwe naam, die in het teken zal staan van duurzaamheid en verrassend ondernemen.

Duidelijk, een bedrijfsoverdracht is meer dan een handtekening zetten op het stippellijntje. Welk traject heeft de familie Jansen in die periode doorlopen? “We zijn vooral bezig geweest met de positionering van het bedrijf”, vertelt Joost. “Wat willen we zijn en past dat ook bij ons als ondernemers. Freek en ik zijn naast broers bovendien goede vrienden en hebben vaak aan één woord al genoeg. Dat is fijn, maar eigenlijk heb je in zo’n proces juist een scherpe sparringpartner nodig. Iemand die door blijft vragen en het gesprek soms buiten de gebaande paden trekt. Een goede adviseur en begeleider. In ons geval werd dat Flynth. Zij kennen de ‘ins en outs’ van ons bedrijf en hebben grote kennis van de sector. Wij doen eenmalig zo’n overdracht, zij hebben veel meer ervaring. Die kennis was voor ons heel waardevol.”

Robuuste visie

Zonder verdere oriëntatie geruisloos het plekje van de vorige eigenaar innemen, geeft problemen, weet Frank Hollaar van Flynth. “Er is niets zo gevaarlijk als een overdracht, waarin uitsluitend aandacht is voor de praktische samenvoeging en financiële consequenties. Een periode van oriënteren, inwerken en samenwerken blijkt gewoon essentieel. De ene ondernemer is ook de andere niet. Dat mag je niet van elkaar verwachten.”

Volgens de sectormanager tuinbouw moet de keuze voor bedrijfsoverdracht of fusie primair altijd vanuit een robuuste visie voortkomen. Wat is het ultieme doel, de missie van een ondernemer en zijn bedrijf en welke gedroomde waardepropositie streeft hij of zij daarbij na? Dit voornemen ligt altijd in de toekomst en daar begint de eerste uitdaging in het proces al; want hoe zien die toekomstbeelden er dan uit?

Sector in 2050

Mede om die reden startten Achmea, Rabobank, Ministerie van LNV, ZLTO, HAS Hogeschool en Flynth een toekomstverkenning voor de agrarische sector. Voor deze organisaties en hun bedieningsconcepten is het van belang te onderzoeken hoe zij op transities in het land- en tuinbouwcomplex kunnen anticiperen. Het rapport (maart 2018) maakt melding van drie verschillende toekomstbeelden van 2050 en bijbehorende scenario’s.

Hollaar: “Dat zijn ingrijpende ontwikkelingen en visionaire beelden. Bijzonder genoeg biedt dat ondernemers vaak beter houvast dan de veronderstelde situatie over vijf jaar. Het geeft ze namelijk de vrijheid om uit het heden los te komen en op een andere manier, meer ‘out of the box’ naar de toekomst van hun bedrijf te kijken en dan pas terug te redeneren naar vandaag. Die beproefde methode heet ‘backcasting’.”

Want pas wanneer je een duidelijk beeld hebt van ontwikkelingen die de sector op de langere termijn gaat doormaken en hoe je klant van de toekomst er uit zal zien, kun je de juiste waardepropositie en structuur van het eigen bedrijf bepalen, meent hij. “Ofwel: als dat beeld onvoldoende scherp is, kan een keuze voor een overdracht of fusie eigenlijk niet eens worden gemaakt. Zonder bestemming is navigeren onmogelijk.”

Doorhameren op focus

De bestemming van Joost en Freek Jansen na de overdracht had zeker overeenkomsten met die van hun vader. Joost: “Onze vader was al innovatief bezig en had naast de vaste basis van ficus en kuipplanten een breed palet aan nicheproducten. Op de tuin stond altijd een hoekje met proeven. Juist dat brede assortiment en de grip op eigen verkoop willen ook wij benadrukken. Volgens ons past zijn gedachtegoed prima bij de toekomst van de sierteelt. Het gevaar bestaat echter dat zo’n visie blijft bij loze woorden; een mooi uitgeprint boekwerkje dat in een la ligt te verstoffen.”

Gerard Drogt, bedrijfsadviseur en collega van Hollaar, bleef bij de broers daarom hameren op het aanscherpen van de strategische doelstellingen. Je kunt wel vinden dat je innovatief en duurzaam bent, maar welke concrete stappen doe je om dat te realiseren? “Mede dankzij hem zijn we nu druk in de weer met geothermie, zonnepanelen en een marketingbureau”, vervolgt Joost. “We willen een sterk ‘B2B-merk’ neerzetten en daar heb je professionele partners bij nodig. Die boodschap heeft Drogt ons ook meegegeven. Je kunt niet alles zelf. Zoek daarom de juiste partners. Door iedereen te laten doen waar hij of zij goed in is, kun je jezelf onderscheiden.”

Voorkeuren en competenties

Drogt begeleidde al verschillende bedrijfsoverdrachten. Bij de broers Jansen kwam hij eigenlijk pas halverwege het traject binnen. “De jongens hadden al verschillende belangrijke stappen gezet en doorgedacht. Onder meer met mijn collega’s. Zo hadden zij elk een drijfveren- en breinstijlentest afgenomen om hun voorkeuren en competenties in kaart te brengen. De eeneiige tweeling Joost en Freek lijkt uiterlijk veel op elkaar, maar van binnen verschillen ze. Door die verschillen duidelijk te benoemen, ga je beter met elkaar communiceren.”

Eigenlijk zou elke overdracht moeten starten met zo’n test, want pas wanneer je jezelf en de ander snapt, kun je gaan sparren over korte- en lange termijnstrategieën, meent de adviseur. Want dat is de volgende stap. Vanuit de verre toekomst terug naar het heden redeneren. “Wat is er in 2050 fundamenteel anders. Wie wil je in 2030 zijn en wat moet je daar nu voor doen? Zet die stappen ook! Maak een duidelijke fasering en controleer veelvuldig de voortgang. Ook nadat de overdracht een feit is.”

Harmonie

De bedrijfsoverdracht bij de familie Jansen is gelukkig in harmonie verlopen. Vader Loek werkt nog mee en zit bij elk directie-overleg aan tafel, net als adviseur Drogt.

Persoonlijke opvattingen van directieleden van bedrijven kunnen op bepaalde punten verschillen. Daarom is het belangrijk dat een onafhankelijke derde de aandacht van de ‘ego’s ‘afleidt en de focus legt op strategie en visie. Drogt: “Wanneer een bedrijf werkt met een duidelijke strategische roadmap zijn er minder confrontaties en patstellingen. Dat bespoedigt het proces. Zorg wel dat je daarvoor de juiste partij kiest. Het is complexe materie waarbij kennis van diverse vakgebieden vereist is: van financieel management tot fiscaal-juridische zaken en van bedrijfswaardering tot interne controlemaatregelen. En het dient uiteindelijk allemaal te worden toegepast vanuit een richtinggevend en taakstellend strategisch plan, dat de ondernemer begeleidt richting concrete acties.”

Samenvatting

Toekomstbeelden bieden telers handvatten om met hun adviseur te sparren, reflecteren en buiten de gebaande paden te denken. Onmisbaar bij het bepalen van een scherpe visie en missie. Daar draait het tenslotte om bij een bedrijfsoverdracht. Ondernemers doen er goed aan niet louter de vorige eigenaar te kopiëren, maar goed na te denken over wie ze zijn en wat ze willen. Een adviseur kan helpen om stap voor stap de transitie te maken naar een toekomstbestendige onderneming.

Tekst: Jojanneke Rodenburg.
Beeld: Studio G.J. Vlekke.

Geef commentaar

Uw e-mail adres wordt niet gepubliceerd