Voor telers die vooruit kijken

Circulaire glastuinbouw: substraatmat wordt grondstof voor bakstenen

Afvalverwerker steeds meer grondstofleverancier
126 0
Circulaire glastuinbouw: substraatmat wordt grondstof voor bakstenen

Het is een ijkpunt voor automobilisten die vanuit Den Haag via de A4 naar de veilingroute en het Westland rijden: de witte berg van Wateringen. Dat die berg groeit en weer afneemt, is een bekend verschijnsel. Minder bekend is dat die steenwolmatten – want dat zijn het – een link hebben met de Vinex-woonwijk aan de achterzijde. Een zorgvuldig verwerkingsproces leidt onder meer tot de productie van steenwolgranulaat, dat wordt verwerkt in bakstenen.

De naam Van Vliet Contrans is nog niet overal verdwenen, maar op het terrein van de afvalverwerker in Wateringen voert de nieuwe fusienaam de boventoon: Renewi is het resultaat van de overname vorig jaar van de Van Gansewinkel Groep. Marc van Buijtene is area manager en zeker geen onbekende voor de glastuinbouw in West- en Oostland. De cyclus van de steenwolmat heeft hij voor lokale en regionale media vaker uitgelegd, maar licht hij nog steeds met plezier en zichtbare trots toe.
“Het streven is elk jaar om de oude berg voor 1 oktober weg te werken, omdat dan de traditionele periode van teeltwisseling begint en de oude matten bij ons worden afgeleverd.” Dit jaar was de berg nog lang zichtbaar. “Dat heeft gewoon te maken met de vraag naar steenwolgranulaat; die bleef wat achter bij andere jaren. Het meeste gaat naar Engeland, maar als we het product kunnen afzetten op het continent, dan scheelt dat logistieke kosten. De matten liggen hier niet in de weg, bovendien kan dan rustig het water eruit lopen.”

Kort tijdsbestek

Dat neemt niet weg dat de teeltwisseling ook voor de afvalverwerker een intensieve en spannende tijd is. “Telers plannen niet, maar besluiten op basis van de stand van het gewas of de oude teelt er wat eerder of later uit gaat. Na de hete zomer van dit jaar, hebben we er rekening mee gehouden dat telers wat eerder gingen wisselen.”
Feit blijft dat Renewi in een tijdsbestek van acht weken tijd 120.000 m3 steenwolmatten krijgt aangeleverd, met name uit het Westland en Oostland. “Andere bedrijven verwerken ook in Venray en Emmen, maar telers uit de Wieringermeer kennen ons bijvoorbeeld vanwege hun teeltlocatie hier. We hebben 120 voertuigen op de weg om alles in krap twee maanden tijd op ons terrein te krijgen.”

Kleine gaatjes

Hoewel de steenwolmatten op afroep bij de teeltbedrijven worden opgehaald, zijn de telers in de meeste gevallen niet rechtstreeks klant bij het verwerkingsbedrijf. “Bij de aanschaf van nieuwe matten bij Grodan, Cultilene of een andere leverancier, koopt de teler een certificaat voor professionele verwerking. De teler weet daarmee zeker dat zijn matten volledig worden gerecycled. Dat is belangrijk uit oogpunt van duurzaamheid, voor de teler en voor de producenten van de matten.”
In het verleden ging er veel granulaat terug naar de fabrikanten van steenwolmatten, maar verwerking kost veel energie in de vorm van warmte. Als grondstof voor bakstenen ontstaat een circulaire economie die qua kosten en milieubelasting veel interessanter is, geeft Van Buijtene aan. “De baksteenindustrie combineert klei met goedkope grondstoffen – papier en steenwolgranulaat – in de juiste verhouding. Bij minder dan 10% organische stoffen in baksteen, ontstaan de bekende kleine gaatjes. Het klinkt wellicht tegenstrijdig, maar dat zorgt voor extra stevigheid.”
De area manager legt uit dat er – onder invloed van beide kanten van de keten – de afgelopen jaren aanpassingen aan het steenwol zijn gedaan. “Richting telers voor een optimale waterhuishouding in de mat, maar ook richting verwerkers om hun proces zo optimaal mogelijk te maken.”

Ontwateren

De belangrijkste stap in het verwerkingsproces is het ontwateren. Jaarlijks krijgt het bedrijf 60.000 ton tuinbouwafval binnen, maar ‘slechts’ 15.000 ton wordt, na verwerking, afgevoerd als nieuwe grondstoffen; de rest is water. Om die reden beschikt de locatie in Wateringen al sinds de bouw over een grote waterzuiveringsinstallatie; een voorwaarde om het water te mogen lozen. Ontwateren gebeurt deels op de berg buiten, maar deels ook in de grote ‘steenwolhal’.
Door de matten te shredderen, oftewel open te scheuren, loopt het water er versneld uit. Zonder persen duurt het doorgaans zes tot acht weken voor al het water uit de matten is. De zomerse matten uit de belichte teelt zijn echter al binnen drie weken hun water kwijt. Te natte matten heeft als nadeel dat het folie aan de steenwol blijft plakken en lastiger te verwijderen is.

Trommelzeef en stofzuiger

In fase 2 leidt een transportband bovenin de hal de uit elkaar getrokken matten naar een grote trommelzeef. Daarin worden plastic en restanten van de wortels gescheiden van het granulaat. In poedervorm belandt het steenwolgranulaat vervolgens in een aparte opslagbunker klaar voor transport naar de baksteenindustrie.
Een stofzuigersysteem scheidt aansluitend het groene afval van het plastic. De plantenresten gaan naar de groenverwerking, de stukjes plastic zijn zeer geschikt voor de fabricage van bijvoorbeeld vuilniszakken.

Meer substraatsoorten

Met de ervaring van andere vormen van afvalverwerking is de verwerkingslijn voor steenwolmatten door het bedrijf jaren geleden zelf ontwikkeld. “Daarmee werd de baksteenindustrie vragend, dat is essentieel bij de duurzame verwerking van afval”, benadrukt Van Buijtene.
Los van deze verwerkingslijn, krijgen meer restproducten van de glastuinbouw een tweede leven. “We verwerken ook perliet, kokos en foam en afval uit de sierteelt. Restanten groen en potgrond kunnen we schoon verwerken en zijn daarna weer geschikt voor hergebruik. Op zo’n moment wordt een bedrijf als Van der Knaap weer een klant, dat is aardig circulair denken.”

Samenvatting

Bij de afvalverwerker in het Westland wordt jaarlijks 120.000 m3 steenwolmatten aangeleverd en verwerkt. Het proces resulteert in vier restproducten: water na zuivering richting oppervlaktewater, plantenresten voor groenverwerking, plastic als grondstof voor vuilniszakken en steenwolgranulaat als toevoeging aan klei voor de productie van bakstenen. Deze invulling van het begrip circulaire economie levert de teler en de fabrikant van de matten een duurzaamheidscertificaat op.


Stefanie Wienhoven, communication manager Grodan:

‘Onderdeel van onze circulaire verantwoordelijkheid’

Het ophalen en verwerken is geen verkoop van een product of een dienst, maar het – in samenwerking met partners – faciliteren van een essentieel onderdeel van de levenscyclus van steenwol als teeltmedium.

Dat is de visie van fabrikant Grodan, met 80% de grootste klant van de steenwolverwerking van Renewi. “Dat doen we vanuit de visie van een circulaire economie”, zegt communication manager Stefanie Wienhoven. “Het sluit ook naadloos aan bij ons principe van ‘precision growing’ – meer doen met minder – is het uitgangspunt, ook in het traject na de teelt.”
In Nederland wordt ruim 95% van het verkochte volume aan steenwolmatten verwerkt. Het recyclen van de steenwol is een van de voorwaarden voor het behalen van het EU-Ecolabel. “Wij zijn de enige steenwolproducent die dit label mag voeren. In de Benelux, is dat tamelijk eenvoudig te regelen, in de rest van Europa en daarbuiten is dat vanwege de afstanden wat lastiger. Maar we hebben een Recycling Manual gemaakt – bestemd voor teler en verwerker – om ook daar dit proces zo goed mogelijk te organiseren.”
Dit georganiseerde verwerkingstraject past volgens Wienhoven bij de circulaire verantwoordelijkheid van de totale Rockwool Group. “Maar ook voor de teler is het een meerwaarde; het levert bijvoorbeeld punten op voor het PlanetProof-keurmerk en dat wordt, zeker met de supermarkt als klant, steeds belangrijker.”


Tekst: Roger Abbenhuijs. Foto’s: LD Photography.

Geef commentaar

Uw e-mail adres wordt niet gepubliceerd