Voor telers die vooruit kijken

Vermindering hoeveelheid drain door hogere grondwaterstand leliebedrijf

Kwel en inzijging problematisch voor zuiveringsplicht
768 0
Vermindering hoeveelheid drain door hogere grondwaterstand leliebedrijf

In 2018 mag nog alleen maar gezuiverd lozingswater naar het riool. Voor grondtelers in gebieden met veel kwel of inzijging is dat een probleem. Er komt vaak veel meer water uit de drain dan ze zelf beregenen of irrigeren. Bedrijfsleven, onderzoek en handhavers zoeken naar maatwerkoplossingen. Bij Qualily in Maasdijk loopt een proef met een verhoogd grondwaterpeil.

Van de 1.500 ha grondteelt in Nederland heeft een aanzienlijk deel te maken met kwel of inzijging. Verschillende polders in het Westland (zoals Oranjepolder, St. Aegtenland, Noord- en Nieuwland), maar ook op enkele plekken in het Oostland, een groot deel van de Bommelerwaard en het duingebied. Bij de vestiging van Qualily in Maasdijk (Oranjepolder) is zo’n 80% van het drainagewater niet van het bedrijf afkomstig. De extreem doorlatende ondergrond voert constant water van elders aan. Dat is een zeer lastige situatie als per 2018 op grond van het Activiteitenbesluit alle drainagewater moet worden gezuiverd voordat het naar het riool mag. Het zou dan om forse hoeveelheden gaan.
“In het Hoofdlijnenakkoord Zuivering Glastuinbouw is afgesproken dat zuivering doelmatig moet zijn en dat er maatwerkoplossingen mogelijk zijn”, zegt Daan van Empel, waterspecialist bij LTO Glaskracht Nederland. Er bestaan echter heel veel verschillende situaties, waarbij grondsoort, hydrologie van de ondergrond, teelt en teeltstadium allemaal een rol spelen. Het antwoord op de vraag wat nog doelmatig is, en hoe je daarvoor een oplossing op maat bedenkt, is niet gemakkelijk. Waterschappen zijn zich nog aan het oriënteren hoe om te gaan met de zorgplicht voor grondtelers. Daarom hebben ze veel belangstelling voor proeven zoals bij Qualily.

Beducht voor ziektedruk

Bezien vanuit de tuinbouwondernemer is het in veel gevallen wel verstandig om te proberen de hoeveelheid af te voeren drainagewater te verminderen. Gieten op maat en hergebruik van drainagewater kunnen een bijdrage leveren, maar in geval van veel kwel/inzijging zijn er andere maatregelen nodig. “Mogelijkheden zijn een dubbele drainage of verhoging van het grondwaterpeil”, meldt Wim Voogt van Wageningen University & Research. Die laatste methode wordt getest in Maasdijk.
Qualily is ontstaan door fusie van de leliebedrijven van John van Ruijven, Ruud van der Hoeven en Raymond Vijverberg. Ze telen een breed spectrum Orientals en OT- en LA-Hybriden op vijf locaties in het Westland. De kas in Maasdijk is 2,5 ha; in een vak van 0,5 ha wordt de verhoogde grondwaterstand beproefd. “Zolang het drainagewater goedkoop naar het riool kon, was er geen stimulans om de hoeveelheid te beperken”, vertelt teler John van Ruijven. “In Kwintsheul, waar we in kisten telen, zijn we nu begonnen met hergebruik. Hier in Maasdijk hebben we daar nog geen ervaring mee. Qua zoutgehalte (de EC ligt rond de 2 met een Na-gehalte van 3 mmol/l) zou het best kunnen, maar we zijn beducht voor de ziektedruk, met name Phytophthora en Fusarium.”

Minder drainagewater

Maar hergebruik levert bij zo’n grote hoeveelheid water van elders maar een kleine oplossing. Met een kniebocht en verlengpijpje op de drainuitstroom in de onderbemalingsput is de grondwaterstand in het proefvak in stappen omhoog getrokken om de hoeveelheid drain te beperken. Onderzoeker Wim Voogt: “De drainage ligt op een meter en we hebben ‘m maximaal 35 cm omhoog getrokken. In theorie zou de grondwaterstand dan op 65 cm moeten liggen, maar dat hebben we niet gemeten. Daarbij zal meespelen dat de proef in een relatief klein vak ligt en dat de ondergrond erg doorlatend is, waardoor de beperking van de uitstroom tot gevolg had dat het inzijgende water van het proefvak in de andere vakken is ingestroomd. Resultaat is wel dat de hoeveelheid drainagewater in het proefvak aanzienlijk is verminderd.”
“In de teelt is er goed mee te werken”, vult Van Ruijven aan. “We hebben tot nu toe helemaal niets aan de grond of het gewas gemerkt.” Daarbij past wel de kanttekening dat de proef bij het schrijven van dit verhaal pas halverwege is. De winter zal de meest cruciale periode zijn voor de reactie van het gewas, die ervaring moet nog worden opgebouwd.

Bewortelingsdiepte

De ontwikkelingen worden goed in de gaten gehouden. Op tien plekken staan peilbuizen om de grondwaterstand te meten. Het vochtgehalte in de teeltzone wordt met sensoren gemonitord. “We zien op 20 en 35 cm geen verandering van het vochtgehalte”, vertelt Voogt. “Op zich zou een verhoging van de grondwaterstand niet direct tot teeltproblemen hoeven te leiden. Bij toepassing in de praktijk is het dan echter wel belangrijk om het niveau constant te houden. Het gewas went daaraan en past de bewortelingsdiepte aan.”
Een draaibare kniebocht maakt flexibiliteit mogelijk. Voor het stomen bijvoorbeeld moet de ondergrond zo droog mogelijk zijn; dan moet het peil tijdelijk worden verlaagd. Helemaal nieuw is de maatregel ook niet, geeft de onderzoeker aan: “Bij de radijsteelt is er wel ervaring met een kniebocht om het grondwaterniveau aan te passen aan de teeltbehoefte.”
Op grond van de eerste ervaringen gaat Qualily nu in de hele tuin het grondwaterpeil omhoog brengen; de reactie van het gewas in de winter wordt nauwlettend in de gaten gehouden.

Dubbele drainage

Een andere mogelijkheid om de hoeveelheid af te voeren drainagewater bij kwel te verminderen is dubbele drainage. “Dat pad hebben we echter verlaten in de proeven. Als concept is het oké, maar in een bestaande kas is het te duur om aan te leggen. De onderste drainage moet minimaal 50 cm dieper liggen dan de ‘gewone' drainage. Daarmee kun je de kwelstroom opvangen. De bovenste drainage vangt het water op dat uit de teelt zelf komt. Het werkt alleen bij een flinke afstand tussen de twee drainages, anders krijg je vermenging. Daarom moet de onderste zo diep liggen. Dat krijg je alleen voor elkaar met zware machines, waarbij bovendien de kas geheel leeg moet zijn. In de moderne bedrijfsvoering komt dit vrijwel niet voor. In een bestaande kas is het daarom niet realistisch, in een nieuwe zou het wellicht een mogelijkheid zijn”, zegt Voogt.
Teler Van Ruijven vertelt dat Hoogheemraadschap Delfland al is komen kijken naar de proef. “Zij moeten het maatwerk invullen en dus zicht krijgen op hoe ze om moeten gaan met bedrijven met te veel kwel en op goede manieren om de hoeveelheid drainagewater te verminderen.”

Zuiveringscluster

Hij wedt niet op één paard: de bedrijven in de Oranjepolder zijn bezig met een zuiveringscluster en ook centrale zuivering via afvalwaterzuiveringsinstallatie Nieuwe Waterweg in Hoek van Holland zou een optie kunnen zijn, blijkt uit onderzoek van LTO Glaskracht en Delfland. Overigens, als veel bedrijven met kwel de hoeveelheid te zuiveren water drastisch weten te verminderen, zal de business case er anders uit gaan zien.
Daan van Empel benadrukt tot slot dat er veel tijd nodig is om de effectiviteit van mogelijke maatregelen goed in beeld te krijgen omdat er zoveel verschillende bedrijfssituaties zijn: “Het is dus noodzakelijk voor bedrijven om tijdig naar de eigen waterstromen en mogelijke maatregelen te gaan kijken.”

Samenvatting

Bij leliebedrijf Qualily in Maasdijk loopt een proef met verhoogde drainage. Hiermee wordt het aandeel kwelwater in het drainagewater verlaagd. De proef verloopt tot nu toe succesvol en het gewas lijdt er niet onder. Er zijn veel grondteeltbedrijven met kwel en inzijging; dat is problematisch als het drainagewater per 2018 alleen nog gezuiverd naar het riool mag.

Tekst: Tijs Kierkels. Foto’s: Wilma Slegers

Geef commentaar

Uw e-mail adres wordt niet gepubliceerd