Voor telers die vooruit kijken

Warmtepompen gaan belangrijke rol spelen bij fossielvrij telen

Economische mogelijkheden technische scenario’s doorgerekend
82 0
Warmtepompen gaan belangrijke rol spelen bij fossielvrij telen

Een fossielvrije glastuinbouw: wat gaat dat de ondernemer kosten? In opdracht van Kas als Energiebron rekenden specialisten binnen de glastuinbouw verschillende teelten door om een financiële toekomst te schetsen. En dat bleek lastiger dan verwacht. Vooral vanwege de vele variabele randvoorwaarden. Harde cijfers kunnen de onderzoekers dan ook niet geven, maar de richting waarop de kasverwarming zich zal ontwikkelen is duidelijk.

Vrijwel elk bedrijf zal moeten investeren om de opgelegde CO2-reductie te behalen. En ja, die investeringen zullen niet mals zijn. Tevens ligt er een structureel hogere kostprijs in het verschiet. “De omschakeling is onafwendbaar”, meent AAB-adviseur Erik Bax. “Mopperen heeft geen zin, de transitiefase is al in gang gezet. We moeten mee. Mooi om te zien dat er in de praktijk al stappen zijn gezet. Denk onder meer aan de vele navolgers van Het Nieuwe Telen (HNT). Waar andere sectoren de boel vertragen, weifelen en op de rem trappen, pakt de glastuinbouw de uitdaging gewoon beet.”

Duidelijke richtingen

Juist omdat het grote investeringen betreft, vroeg Kas als Energiebron om een richtlijn voor de telers. Want welke duurzame mogelijkheden zijn per teelt de beste? Bax: “Een zeer complexe opdracht. Enerzijds heb je te maken met verschillende uitgangssituaties en anderzijds met toekomstige variabelen.”

En juist deze laatste groep randvoorwaarden is allesbehalve strak omlijnd. Denk aan zaken als fluctuerende gas- en elektriciteitsprijzen, subsidie- of stimuleringsregelingen, transport, beschikbaarheid van CO2 of biobrandstoffen. Wil je een rekenmodel opstellen, dan zul je aan deze variabelen cijfers moeten hangen. “Dat hebben we gedaan door onze kennis en ervaring van marktontwikkelingen te koppelen aan de meest voor de hand liggende toekomstscenario’s. Omdat deze cijfers momentopnamen en/of inschattingen betreffen zijn de cijfers niet hard, maar geven ze vooral een richting aan. Ze hebben ons geholpen bij het doorrekenen van de verschillende scenario’s. En met die scenario’s kunnen telers wel aan de slag.”

Energie besparen altijd slim

Om de periode tot 2030 behapbaar te houden, hanteert het rapport drie fasen: de referentiefase (nu), de transitiefase (de komende 10 jaar) en het uiteindelijk duurzame einddoel (in 2040). De verschillende opties worden voor elk van die fasen doorgerekend, zowel voor de teelt in een energiezuinige kas als voor een traditioneel systeem.

“De uitkomsten maken drie zaken gelijk duidelijk”, vertelt de adviseur. “Op radijs na, profiteert elke teelt van de energiezuinige kas. Deze levert gelijk vanaf het transitiescenario lagere energiekosten op. Ook zien we dat de opties die tijdens de transitiefase positief uitpakken voor een gewasgroep, eveneens goed werken in het duurzame scenario. Tot slot blijft er voor elke teelt wat te kiezen; er zijn meerdere technieken mogelijk. Uiteraard afhankelijk van de lokale mogelijkheden van een bedrijf. Is er bijvoorbeeld een warmtecluster, geothermiebron of oppervlaktewater in de buurt?”

Warmtepomp overal nodig

Per teelt en per locatie is maatwerk nodig en mogelijk. Dat vraagt van ondernemers een oriëntatie van de eigen mogelijkheden en opties. Het rapport wijst daarbij de weg. Voor de gewasgroep tomaat onbelicht blijkt bijvoorbeeld dat tijdens de transitie en duurzame fase aardwarmte in combinatie met een warmtepomp of oppervlaktewater in combinatie met een warmtepomp en WKO (warmte koude opslag) economisch het meest rendabel zijn. Idem voor tomaat belicht, met daarbij nog een belangrijke rol voor de WKK in de transitieperiode. Ook chrysant en alstroemeria belicht komen uit bij aardwarmte en warmtepomp of oppervlaktewater met warmtepomp en WKO. En zo hebben de adviseurs ook de mogelijkheden voor potplanten (onbelicht) en radijs doorgerekend.

Mogelijkheden oppervlaktewater

“Bax: “Alternatieve warmtebronnen bieden zeker kansen. Sterker nog, het blijkt meestal ‘goedkoper’ om duurzame warmte aan te kopen, dan om te investeren in hergebruik van de eigen kaswarmte. Energieterugwinningssystemen zijn simpelweg nog te duur. Hier speelt overigens mee dat op duurzame warmte op dit moment SDE-subsidie van toepassing is, terwijl er voor investeringen in energiebesparing minder subsidiemogelijkheden zijn.”

Verder valt op dat warmtepompen een belangrijke rol gaan spelen. De LT-warmte die hiermee gepaard gaat, vraagt soms om de nodige aanpassingen op het bedrijf. “Bijvoorbeeld een groter aantal verwarmingsbuizen om met laagwaardige warmte te kunnen verwarmen, vergeet dat niet. Ook opmerkelijk is de opkomst van aquathermie. Met oppervlaktewater is veel mogelijk. Het wordt nog nergens gedaan, maar oppervlaktewater hebben we genoeg in Nederland dus ik verwacht hier nog veel van.”

Geen paniek

Al met al neemt voor de glastuinbouw de afhankelijkheid van elektriciteit van het net toe, evenals de afhankelijkheid van externe CO2. De prijs en beschikbaarheid van deze middelen zijn sleutelfactoren voor verduurzaming. En hier gaan dan nog de nodige investeringen in techniek aan vooraf.

Bax: “Best pittig. Maar het hoeft natuurlijk niet in een paar maanden gerealiseerd. Want dat is het goede nieuws: we hebben nog even de tijd. Dat betekent niet dat bedrijven moeten afwachten. Juist door zich stapsgewijs te oriënteren op de eigen mogelijkheden en investeringen gespreid uit te voeren, houden zij de controle en het overzicht.”


Onderzoeker Feije de Zwart:

‘Met modelberekeningen trends bepalen’

In – de overgang naar – een fossielvrije toekomst bepalen grofweg twee vragen de meest rendabele bedrijfsvoering. Welke mogelijkheden zijn er om in voldoende warmte, elektriciteit en CO2 te voorzien en wat gaan die commodities kosten?

Feije de Zwart van Wageningen University & Research zocht het meest ideale snijpunt van beide ontwikkelingen. “Onder de huidige marktomstandigheden kan de behoefte door slim in- en verkopen efficiënt worden ingevuld, maar hoe zal dat in de toekomst gaan? Misschien wordt gas duurder en komen er heffingen op CO2-emissie. En wat gebeurt er als een warmte-infrastructuur in de greenports wordt ontwikkeld of wanneer geothermie doorzet?”

Bij WUR hebben ze, met alle data die in de afgelopen jaren is verzameld, vraagpatronen uitgerekend. AAB heeft vervolgens hun ketelhuissimulatieprogramma op die patronen losgelaten om de optimale combinatie van WKK, warmtepomp en alternatieve warmtebronnen te bepalen. “De berekeningen laten zien dat warmteclusters een aantrekkelijke optie vormen (hoogwaardig en laagwaardig) en dat de warmtepomp bijna overal toegepast zal gaan worden om de kosten voor de kasverwarming te minimaliseren. De WKK zal gestaag terrein verliezen.”


Aat Dijkshoorn, Kas als Energiebron:

‘Rapport haalt kou uit de lucht’

“Al sinds het najaar zijn we op pad met een ‘roadshow’ over fossielvrij telen. De resultaten van WUR en AAB nemen we zeker mee. Het geeft wat meer duiding in een verder nog redelijk onduidelijke toekomst.”

Want ja, ondernemers zijn zeker nieuwsgierig naar wat er allemaal gaat gebeuren, zegt Aat Dijkshoorn van Kas als Energiebron. “Helaas hebben ook wij geen pasklare antwoorden paraat. Dat is ook niet de bedoeling van onze acties inzake het fossielvrije telen. De toekomst is geen eenrichtingsverkeer, door het gesprek aan te gaan, kunnen we de mogelijkheden nog meer verkennen.”

Want als het rapport één ding duidelijk heeft gemaakt, is het wel dat er meerdere oplossingen zijn voor een duurzame en economisch rendabele toekomst. En opmerkelijk genoeg zijn mogelijkheden nagenoeg (economisch) gelijkwaardig. “Dat is mooi. Voor een bedrijf dat bijvoorbeeld geen gebruik kan maken van aardwarmte, zijn er nog andere opties. Dat neemt de kou een beetje uit de lucht. De glastuinbouw moet op meerdere paarden wedden en dat blijven we de komende tijd dan ook zeker doen.”


Samenvatting

Bij het (economisch) doorrekenen van maatregelen die in de nabije en verdere toekomst de kasverwarming moeten verzorgen, valt een aantal zaken op. Ten eerste wijzen de resultaten op meerdere duurzame mogelijkheden per teelt. De rendabiliteit van deze richtingen liggen ook nog eens dicht bij elkaar. Bedrijfs- en omgevingsspecifieke omstandigheden zullen de doorslag moeten geven. In vrijwel alle opties speelt de warmtepomp een belangrijke rol en zal de WKK gestaag verdwijnen.

Tekst: Jojanneke Rodenburg.
Beeld: Wilma Slegers, LD Photography en Vidiphoto.

Geef commentaar

Uw e-mail adres wordt niet gepubliceerd