Voor telers die vooruit kijken

‘Zeker weten, met meer kennis gaan we nog beter schermen’

Paprikateler Alfons Slaman in Zevenhuizen:
87 0
‘Zeker weten, met meer kennis gaan we nog beter schermen’

Bij nieuwbouw voor paprika’s en komkommers wordt het tegenwoordig bijna standaard geïnstalleerd: een tweede energiescherm. Alfons Slaman nam al in 2015 deze beslissing. Zowel in teelttechnisch als economisch opzicht hoopte hij op een verbetering ten opzichte van een enkel scherm plus vast folie. Zijn ervaringen zijn positief. “Met twee beweegbare schermen kun je het hele teeltseizoen ‘op maat’ sturen. In het voor- en najaar verhogen ze de isolatiewaarde van de kas en in de zomer houden ze de instraling buiten. Ik verwacht nog wat kleine stapjes te kunnen zetten, maar het kasklimaat blijft een complexe materie.”

Met een dubbel scherm is het goed energiezuinig telen. Ook daar liggen zeker nog meer kansen. Toch benadrukt de paprikateler met klem, dat hij die ondergrens niet gaat opzoeken. Slaman: “Zuinigheid oké, maar niet ten koste van mijn gewas. Ik scherm aanzienlijk meer uren dan vroeger en heb de maximumbuistemperatuur verlaagd naar 47ºC. Maar de dagtemperatuur laten stijgen tot boven 27ºC, zoals HNT-denkers promoten? Nee, daar geloof ik niet in. Dan wordt het gewas echt te dun. Zodra zuinig telen ten koste gaat van de kwaliteit, pas ik. Wat dat betreft hanteert de theorie een ander kantelpunt dan de praktijk.”

Constante wisselwerking

Bij Slaman Paprika’s in Zevenhuizen staat 4 ha gele paprika van het ras Gialte. Eind maart werden de eerste vruchten geoogst. Het gewas staat er energiek en fris bij. En daar werkt de teler hard voor. Elke dag probeert hij zo goed mogelijk te anticiperen op de buitenomstandigheden en de behoeften van de plant.

Zittend achter zijn klimaatcomputer checkt hij de tijden dat de schermen openen en sluiten. Het is volgens de teler een constant samenspel van vocht, licht, temperatuur, luchtcirculatie en dus energievraag. Met zijn schermen probeert hij die wisselwerking zo te beïnvloeden dat zijn rendement het hoogste is. Waar heeft de plant op dat moment behoefte aan voor de beste groei, productie of kwaliteit? Zeker, het gasverbruik telt eveneens mee bij je ‘rendementsberekening’. “Vroeger bleef ik bijvoorbeeld ook onder lichtarme omstandigheden een flinke minimumbuis aanhouden. Nu geloof ik dat je plantactiviteit niet kan of moet willen afdwingen, de buis mag dan lager. Inzichten veranderen.”

Mogelijkheden benutten

Teeltoptimalisatie heeft volgens Slaman de laatste jaren een vlucht genomen. Hij noemt onder meer de verbeterde teelttechnieken en rassen als aanjagers van dat proces. Kennis is eveneens heel belangrijk. “Aan ‘knoppen’ alleen heb je niet genoeg, je moet er ook aan weten te draaien. Als teler blijf je daarom constant leren, over plantprocessen bijvoorbeeld. Heel interessant om te weten hoe alles met elkaar samenhangt. Zo leerde ik tijdens de HNT-cursus over de verdampingsdruk. Dit is het verschil tussen de dampdruk in de huidmondjes van bladeren en de dampdruk in de kas. Hiermee kan je de potentiële verdamping van een plant bepalen. Een lastig begrip om te laten landen, maar tegelijkertijd voel ik dat hiermee nog verbeteringen zijn door te voeren.”

Al worden de stapjes wel steeds kleiner, meent de teler. Datzelfde geldt voor het gebruik van het dubbele energiescherm. “Je leert gaandeweg de mogelijkheden beter te benutten en als het dan goed gaat, ga je er vanzelf mee door.”

Vaker dubbel dicht

Zolang het zijn gewaskwaliteit niet deert, vindt de teler schermgebruik tevens een prima tool om de energiedoelen te halen. Tot tien jaar terug verbruikte hij nog 38 m3 gas en in 2018 zat hij op 27 m3. Een aardige besparing, ja. Belangrijkste oorzaak? De eerste maanden van de teelt trekt hij de schermen vaker dubbel dicht. Het aantal schermuren is dus gestegen.

Juist in die eerste maanden bewijst het dubbele scherm zijn meerwaarde. Voorheen teelde Slaman onder één scherm en later plus een vaste folie. “Wanneer dan eind januari de zon in kracht toeneemt, moest de folie eruit. Weg isolatiewaarde. Terwijl de maanden februari, maart en april ook flinke koude perioden kennen. Anders dan een vaste folie kun je een tweede scherm dus jaarrond gebruiken. En je hoeft het maar één keer aan te schaffen. Zeker in tijden met hoge gasprijzen, is het rekensommetje dan snel gemaakt.”

Voldoende condensatie

Aanvankelijk was Slaman nog beducht voor vocht. “Je hoort toch verhalen dat energieschermen vochtafvoer bemoeilijken. Gelukkig hebben wij geen problemen gehad. Sterker nog, de vaste folie wilde nog wel eens druppelen op het gewas. De schermdoeken nemen dankzij de katoenen draden echter het vocht juist op. Vervolgens verdampt het weer in de luchtlaag boven de doeken en condenseert uiteindelijk op de koude ruiten. Dus mits het buiten koud genoeg is, trekken we beide schermen gewoon dicht. Ook in de herfst. Zeker de laatste drie weken van de teelt.”

Die hoge temperatuur heeft de teler dan nodig voor het afrijpen van de laatste vruchten. Groei is in die periode niet meer zo belangrijk. “Door beide schermen te sluiten wordt het bovenin warmer, vlak bij de vruchten. Precies goed. Een klein nadeeltje is wel dat het scherm in de herfst sneller vies wordt, groen verkleurt. Dat lossen we dan weer op door tijdens de teeltwissel de doeken schoon te spuiten. Nee, als nieuw worden ze niet meer, maar het gewas heeft er verder geen last van. Na een jaar of negen moeten we ze sowieso vervangen. Dan zijn ze wel op.”


Hogere energiebesparing en beter stuurbaar klimaat

Jeroen de Jonge van Peter Dekker Installaties (PDI) installeerde bij Slaman het diffuse en lichtdoorlatende doek. Hij begrijpt heel goed dat telers massaal overstappen naar een dubbel energiescherm. “Het is perfect voor paprika’s en komkommers. Bedrijven ervaren een hogere energiebesparing en een beter stuurbaar klimaat.”

Een komkommer- of paprikateler met een enkel doek? De Jonge kan er niet veel meer noemen. Logisch, de voordelen van het dubbele scherm zijn legio. Natuurlijk in de koudere winter- en voorjaarsmaanden, maar zeker ook onder zonnige, zomerse omstandigheden. “Door de schermen te laten overlappen, creëert de teler een prettig klimaat met natuurlijke lucht- en vochtuitwisseling zonder vervelende schaduwen. Een dubbele installatie maakt telers flexibeler.”

Het bedrijf installeert evenveel lichtdoorlatende als diffuse doeken. De keuze is onder andere afhankelijk van het type glas, vervolgt De Jonge. “Is diffuus glas aanwezig, dan volstaan twee heldere doeken. Bij ‘gewoon’ glas is een van de twee doeken diffuus. Daarmee wordt de instraling opgevangen. Het andere doek is helder. Het voordeel daarvan is dat de teler dit doek ’s ochtends langer dicht kan houden en aan het eind van de dag weer eerder kan sluiten. Zo profiteert het klimaat optimaal van zowel de isolerende werking als het zonlicht.”

Kansen spouwscherm

Een derde scherm ziet De Jonge niet snel opmars maken. Installatietechnisch is dat een stuk lastiger. Wel zijn er volgens hem kansen voor het spouwscherm. Dit scherm bestaat uit twee lagen doek met daartussenin 4 cm stilstaande lucht. “De isolerende werking is prima. Wel moet er goed naar de vochtafvoer worden gekeken. Goed zou dan zijn om een installatie met een spouwscherm uit te voeren en daaronder een standaardinstallatie met een enkellaags doek. Zodoende heeft men in de zomer nog steeds het voordeel van een prettig klimaat door een dubbel scherm. Ook zien we in de praktijk vaker combinaties komen met ontvochtigingsinstallaties. Zeker interessant.”

Een andere ontwikkeling die De Jonge constateert, is de toename van dubbele schermen bij tomatentelers. Instraling is bij deze bedrijven niet het probleem, maar door de overgang naar LED-verlichting missen zij een deel van de warmte. De isolerende werking van energiedoeken, kan deze temperatuurdaling opvangen.


Samenvatting

Met een dubbel energiescherm besparen telers op gas en versterken tegelijkertijd hun kasklimaat. Het toegenomen aantal schermuren maakt de voordelen duidelijk zichtbaar. Volgens paprikateler Alfons Slaman zijn er nog kleine verbeteringen te realiseren. Vooral door te spelen met de tijdstippen waarop de schermen sluiten dan wel openen. Maar het blijft wel oppassen, meent de teler. De drang naar energiezuinigheid of hoge dagtemperaturen mag nooit ten koste gaan van het gewas.

Tekst: Jojanneke Rodenburg.
Beeld: LD Photography.

Geef commentaar

Uw e-mail adres wordt niet gepubliceerd